Rechten voor Oekraïners

Veel mensen zijn geraakt door het leed in Oekraïne en zoeken naar informatie waarmee ze kunnen helpen. Op deze pagina wordt verder toegelicht welke mogelijkheden en rechten Oekraïense vluchtelingen momenteel hebben in Nederland.

Laatste update 29 april 2024

Op deze pagina:

Inschrijving bij de gemeente

Als iemand uit Oekraïne is ingeschreven bij de gemeente, kan hij gebruik maken van de regelingen van de ‘Tijdelijke bescherming’. Verderop op deze pagina wordt de regeling verder uitgelegd. De Tijdelijke bescherming geldt voor:

  • Mensen met een Oekraïens paspoort;
  • Mensen die op 23 februari 2022 een vluchtelingenstatus of een permanente verblijfsvergunning voor Oekraïne hadden (‘derdelanders’).

Oekraïners kunnen zich inschrijven bij de gemeente waar ze een woonadres hebben, ook als het een tijdelijk adres is zoals een gastgezin of noodopvang. Kijk voor meer informatie op de website van de IND, ook als iemand geen Oekraïens paspoort of verblijfsvergunning bij zich heeft.

Mensen uit Oekraïne die niet in aanmerking komen voor de Tijdelijke bescherming, kunnen eventueel asiel aanvragen.

Er zijn ook ‘derdelanders’ die in Oekraïne een tijdelijke verblijfsvergunning hadden voor bijvoorbeeld studie of werk. Tot 19 juli 2022 kon deze groep zich ook registreren voor de Tijdelijke  bescherming. Omdat het volgens de EU richtlijn niet verplicht is om deze groep Tijdelijke bescherming te bieden, is voor hen de Tijdelijke bescherming beëindigd op 4 maart 2024. Er lopen echter nog rechtszaken of dit wel kan. Op 25 april 2024 heeft de Raad van State  hierover vragen gesteld aan het Hof van Justitie van de EU. Deze groep ‘derdelanders’ mag nu blijven tot er antwoord is. Dit houdt niet in dat mensen die al uit Nederland zijn vertrokken weer kunnen terugkeren. Als iemand al een asielaanvraag heeft gedaan, dan loopt die aanvraag gewoon door. Wordt de asielaanvraag afgewezen en is er nog geen antwoord van het Hof van Justitie van de EU, dan blijft voor hem de Tijdelijke bescherming gelden tot er antwoord is of tot uiterlijk 4 maart 2025.

Naar boven

Tijdelijke bescherming

De EU heeft op 3 maart 2022 de zogeheten ‘Tijdelijke beschermingsrichtlijn” geactiveerd. Hiermee ontvangen Oekraïners de volgende rechten:

  • Het recht om een verblijfstitel te ontvangen;
  • Het recht om in loondienst of als zelfstandige te werken;
  • Het recht op een fatsoenlijk onderkomen (huisvesting)
  • Het recht op sociale bijstand, financiële ondersteuning en medische zorg;
  • Het recht van kinderen jonger dan 18 jaar om onder dezelfde voorwaarden als onderdanen van een EU-land onderwijs te kunnen ontvangen.

De maatregel geldt tot 4 maart 2025 en kan daarna niet meer verlengd worden. Het is niet bekend hoe de bescherming van Oekraïners daarna geregeld wordt, als de oorlog dan nog voortduurt. Mogelijk volgt er dan een verkorte asielprocedure.

Hieronder vind je informatie over de regelingen zoals die nu bekend zijn. Als er meer bekend wordt of er wijzigingen zijn, proberen we dat op deze pagina zo goed mogelijk bij te werken. Onder “Handige websites” verderop, vind je links naar websites die uitgebreidere, actuele informatie bieden.

Naar boven

Bewijs van verblijf

Naast de inschrijving bij de gemeente moeten mensen uit Oekraïne nog een korte aanmeldprocedure bij de IND doorlopen. Ze krijgen dan een ‘bewijs van verblijf‘ in Nederland.

Naar boven

Huisvesting

Goede huisvesting regelen voor de Oekraïense vluchtelingen is niet eenvoudig. Opvang wordt vooral lokaal geregeld. Veel gemeentes hebben een pagina over de voorzieningen voor Oekraïners op hun website staan, daar kun je vaak veel informatie vinden. Op onze website vind je tips voor gastgezinnen.

Naar boven

Werk en financiën

Oekraïners mogen werken zonder werkvergunning. Oekraïners die geen verblijfsvergunning hebben, hebben echter geen recht op een sociale uitkering. Er wordt wel leefgeld verstrekt. Gemeenten mogen dit bedrag uitkeren in geld of ook deels in natura.

Oekraïners die bij een gastgezin inwonen krijgen ter aanvulling nog een extra bedrag. Voor de duidelijkheid: dit geld wordt uitgekeerd aan het Oekraïense gezin, niet aan het gastgezin. Het is wel mogelijk afspraken te maken over een financiële bijdrage. Voor actuele informatie zie Rijksoverheid.

Oekraïners kunnen een tijdelijke rekening openen bij Bunq. Hiermee kunnen ze in de EU betalingen doen. Andere banken bieden ook mogelijkheden, zie de informatie op de website van van Betaalvereniging Nederland met doorverwijzing naar de verschillende banken.

Naar boven

Medische zorg

Actuele informatie over medische zorg voor Oekraïners vind je bij de  Zorgverzekeringslijn. Hier staat informatie voor:

  • zorgverleners
  • vrijwilligers en hulpverleners
  • de Oekraïners zelf, zowel in het Oekraïens als in het Russisch

De informatie is aan verandering onderhevig, houd de website dus in de gaten voor wijzigingen.

Naar boven

Onderwijs

Kinderen tot 18 jaar hebben recht op onderwijs. Het regelen daarvan is een hele uitdaging. De uitvoering kan per gemeente verschillen. Voor informatie kun je daarom het beste de Oekraïne-pagina’s van de website van je eigen gemeente raadplegen.

Naar boven

Handige websites

  • Op de website RefugeeHelp staat veel nuttige informatie in vier talen: Oekraïens, Russisch, Engels en Nederlands. Hier kunnen mensen ook locaties vinden voor inloopspreekuur bij VluchtelingenWerk en een afspraak maken voor een online consult.
  • Bij de Zorgverzekeringslijn is veel informatie te vinden over gezondheidszorg.
  • Voor informatie over reizen naar Nederland en verblijfsrecht, kun je ook  terecht op de website van de IND.
  • Tenslotte heeft VluchtelingenWerk een overzichtspagina gemaakt voor veel gestelde vragen.

Naar boven

Asiel aanvragen

Door de Tijdelijke bescherming is het niet nodig voor Oekraïners om asiel aan te vragen. Asielaanvragen worden voorlopig ook niet in behandeling genomen. Omdat de Tijdelijke bescherming maximaal drie jaar kan duren, komt deze wel op 4 maart 2025 te vervallen. Voor iedereen die valt onder de Tijdelijke bescherming gaat op dat moment een asielprocedure van start. Hoe dat aangepakt gaat worden is nu nog niet bekend.

Ook mensen die op 23 februari 2022 een vluchtelingenstatus of een permanente verblijfsvergunning voor Oekraïne hadden, hoeven geen asiel aan te vragen. Voor hen gelden dezelfde regels als voor mensen met de Oekraïense nationaliteit.

Voor mensen die een tijdelijke verblijfsvergunning hadden in Oekraïne (voor bijvoorbeeld studie of werk) gelden andere regels:

  • Stond iemand op 19 juli 2022 ingeschreven bij een Nederlandse gemeente? Dan viel hij tot 4 maart 2024 onder de Tijdelijke bescherming, maar is deze voor hen niet meer verlengd. Ze mogen nog wel blijven in afwachting van antwoord van het Hof van Justitie van de EU of Nederland wel zelf kan beslissen om niet meer te verlengen.
  • Stond iemand op 19 juli 2022 nog niet ingeschreven bij een Nederlandse gemeente? Dan komt hij niet in aanmerking voor de Tijdelijke bescherming.
  • Komt iemand niet (meer) in aanmerking voor Tijdelijke bescherming maar meent hij goede redenen te hebben om in Nederland te blijven, dan moet hij asiel aanvragen of een verblijfsvergunning voor studie of werk. Er wordt dan uiteraard getoetst aan de geldende criteria.

Naar boven

 

 

Foto: UN Women/Aurel Obreja

“Ik maak me zorgen om mijn man. En ik heb continu verdriet, vooral als ik foto's zie uit de goede tijd.”

- Victoria

Lees het verhaal van Victoria »

BLIJF OP DE HOOGTE

Mis niets van ons Gave nieuws en aanbod

Meld je aan voor onze nieuwsbrief
Artboard facebook google+ instagram linkedin maps pinterest twitter vimeo youtube world