Azc nog onveilig? 

Op 23 juni 2015 verscheen onderstaand filmpje op Youtube van een Pakistaanse christen in azc Gilze-Rijen. 

Het filmpje van Nadeem geeft een inkijkje in het leven in een asielzoekerscentrum (azc). Het toont beelden en geeft informatie over een COA-woongebouw waar -voor het gevoel van deze christen- moslims ‘de baas’ zijn geworden.

Directeur Jan Pieter Mostert van stichting Gave zegt in een eerste reactie „behoorlijk geschrokken” te zijn van het bericht, „ervan uitgaande dat de filmbeelden integer zijn samengesteld. Het is heftig dat deze azc-bewoner zich zo bedreigd voelde en ook zo onmachtig dat hij er voor kiest om dit filmpje openbaar te maken en van het azc te verdwijnen. Wij zijn bang dat dit breder leeft, maar dat slechts weinig bewoners dit durven te melden”.

Sfeer in de asielzoekerscentra

Het filmpje bevestigt de geluiden die we horen over de sfeer op dit moment in sommige azc’s. Hierbij willen we direct aangegeven dat de situatie in dit woongebouw extreem lijkt te zijn. Op allerlei manieren worden de COA-regels overtreden die er zijn voor ‘geloofsuitingen’ in een azc.

Zo is het openbaar oproepen tot gebed niet toegestaan in een azc. Ook het samenkomen voor gebed in een openbare ruimte (zonder overleg) is op het azc verboden. Gebed en het gesprek over geloof is door het COA alleen toegestaan in de persoonlijke woonruimte van de bewoners, waarbij dit geen overlast mag veroorzaken voor medebewoners.

Sterke groepsdruk

Wat er vanuit Gilze wordt getoond is echter iets wat wel degelijk op tenminste kleine schaal plaats vindt in de azc’s. Door de hoge instroom van met name moslims uit SyriŽ, lijkt er een sterk homogene moslimgroep te ontstaan. Er kan hierdoor een stevige groepsdruk ontstaan om als ‘goede moslim’ te leven. Hierbij hoort dan met name het vijf keer daags bidden en je het houden aan de Ramadan (18 juni-17 juli). Het blijkt in de praktijk dat (het gevoel van) vrijheid voor gematigde moslims of andere minderheden zoals christenen en Yezidi’s sterk wordt ingeperkt. De moslimmeerderheid lijkt ruimte en rechten te claimen die tegen de COA-regels ingaan. Dit is iets wat niet getolereerd kan worden.

Onderzoek van Deloitte BOI (2011)

Deze sfeer in het azc roept het gevoel op, wat Nadeem in zijn filmpje aangeeft: ‘Het azc voelt voor mij als Pakistan’. Dit is hetzelfde signaal als hetgeen in een Deloitte onderzoek (2011) - in opdracht van het COA- is bevestigd. Het onderzoek vond plaats nadat Gave ook toen stelde dat het voor christenen in azc’s niet altijd veilig is. Een conclusie in het rapport van Deloitte was:

In combinatie met de achtergrond van de asielzoekers, die doorgaans zijn gevlucht uit hun land van herkomst, uit angst voor agressie in reactie op geloofsovertuiging of seksuele geaardheid, zijn de ervaringen die zij in Nederlandse azc’s opdoen naar eigen zeggen een desillusie. Zij zagen het azc als veilige haven, maar zij maken daar - met name door toedoen van medebewoners - hetzelfde mee als in hun eigen land. En dat is wat zij juist probeerden te ontvluchten.

Tweederangs burgers

Het is in onze ogen niet te tolereren dat de minderheden in een azc hier mee te maken krijgen. Mensen die vluchten uit een onhoudbare situatie, helaas in veel gevallen onder druk van moslim regimes, voelen zich in Nederland niet veilig en worden (openlijk) bedreigd. Ook de aanpak van het COA wordt logischerwijs niet begrepen. Een andere kamer aangeboden krijgen, terwijl degene die je het leven moeilijk maakt mag blijven op die kamer is niet te verteren. Christenen uit deze landen zijn veelal hun leven lang al als tweederangs burgers behandeld; voor hen is het onbegrijpelijk dat ze dit in een vrij land nu weer mee moeten maken.

Situatie lijkt onveranderd

Ondanks inspanningen van het COA lukt het blijkbaar nog niet om de gevoelens van onveiligheid te doorbreken. De beelden uit Gilze roepen de vraag op of de getoonde situatie buiten blikveld van het COA gebeurt, of dat COA-medewerkers ‘wegkijken’ omwille van de ‘goede vrede’ in het azc.

Het filmpje van Nadeem staat niet op zichzelf. De signalen van mensen die zich achtergesteld voelen bereiken Gave met enige regelmaat. We merken daarbij dat bewoners er vaak voor kiezen om onopvallend te blijven, waardoor het leven op een azc wel leefbaar blijft. Men neemt de onvrijheid tijdelijk voor lief, met de hoop dat het anders wordt zodra men een eigen woning in Nederland heeft gekregen. De situatie met 2011 lijkt dan ook niet structureel verbeterd. Ook de meldingsbereidheid (van gevoelens van onveiligheid) bij het COA en haar medewerkers lijkt niet erg toegenomen.

Plan van aanpak COA

Op basis van het rapport Deloitte is er binnen het COA een traject ingezet om te komen tot verbeteringen. De aanbevelingen uit het rapport Deloitte waren hiervoor richtinggevend. De grootste winst vindt Gave de toegenomen bewustwording bij het COA en haar medewerkers. Bij meldingen wordt er in veel gevallen op een constructieve manier gezocht naar verbeteringen. In 2012/2013 was er een sterke nadruk op dit thema (samen met de situatie van LHBT’ers). Daarna is er echter een grote krimp geweest bij het COA. Het laatste jaar is door de toegenomen instroom echter weer een grote groep nieuwe medewerkers aangetrokken. Dit lijkt impact hebben op het kennis en ervaringsniveau van de medewerkers van het COA. Het is dan ook de vraag in hoeverre de huidige medewerkers goed op de hoogte zijn van de in 2011 gesignaleerde situatie.

Ten slotte valt het op dat er grote verschillen zijn in de locaties. Op een aantal locaties weten we van een grote betrokkenheid op het thema. Bij andere locaties proeven we een afwerende houding. We vragen ons af in hoeverre het de COA lukt om centraal regie te houden bij de diverse locaties.

Aanbevelingen van Deloitte

Deloitte kwam in 2011 met de volgende aandachtspunten om ‘de meldingsbereidheid van integriteitsschendingen’ te verbeteren:

1. Informatieverstrekking en taalissues
2. Personeelsaangelegenheden: serieus nemen problematiek & meldingen
3. Het zichtbaar maken van aanpak en oplossing (proactieve aanpak)
4. Het aanspreken op niet integer gedrag c.q. het sanctioneren daarvan
5. Veiligheid vergroten
6. Leefsituatie / culturele aspecten: clusteren, hergroeperen, ruimte geven
7. Vertrouwenspersoon / contactpersoon / anoniem melden

Hoe verder?

Het filmpje van Nadeem laat ons de complexe werkelijkheid zien in een asielzoekerscentrum. Wat kan het COA waarmaken als het gaat om de gevoelens van onveiligheid bij haar bewoners? De aanbevelingen van het rapport Deloitte kunnen ons helpen om verder verbeteringen door te voeren.

Duidelijk is wel dat de huidige situatie in de azc’s vraagt om verdere acties voor de minderheden. Gave zal de komende tijd het gesprek met het COA over bovengenoemde punten hervatten. Ook zullen we de concrete casus van Nadeem gebruiken om samen met het COA te beoordelen wat er is gebeurt rond de gevoelens van onveiligheid en bedreigingen tegenover Nadeem en zijn kamergenoot. 

  • Elders op onze website kunt u andere situaties van intimidatie en bedreiging van christenen melden.
  • Ook kunt u het Deloitte rapport downloaden