Jurjen ten Brinke: multiculturele kerk
Oud-collega van Gave en tv-presentator Jurjen ten Brinke is oprichter van de multiculturele kerkgemeenschap Hoop voor Noord in Amsterdam. Wat leert hij van het contact met andere culturen en welke kansen en uitdagingen ziet hij voor de Nederlandse kerk?
“Aanvankelijk begonnen we in Amsterdam helemaal niet met kerkdiensten”, blikt Jurjen terug op het prille begin, negentien jaar geleden. “Die zijn we pas gestart nadat de mensen in de buurt daar zelf om vroegen. Het eerste jaar waren we alleen bezig met gebed, gezamenlijke maaltijden, sportactiviteiten en deden interviews.”
Voor de eerste zondagse bijeenkomst nodigde hij persoonlijk mensen uit. “Daar geloof ik in. Ik vroeg wat rond in de buurt. De één zei: geef mij maar wat akkoorden, dan speel ik wel gitaar. Een ander die bij de sportclub koffie schonk, wilde dat op zondagmorgen ook wel in de buurtkerk doen. Een groot deel van deze helpers was zelf helemaal niet gelovig, maar ze hoorden vervolgens wel de boodschap in de preek.”
Het relationeel bezig zijn is de basis van de multiculturele geloofsgemeenschap. “Ons doel is mensen betrokken maken. Net zoals Jezus deed toen hij de vissers riep als Zijn discipelen. Door hen positieve ervaringen op te laten doen, zoals koken of drummen of een Bijbeltekst voorlezen – ook al is het in gebrekkig Nederlands -, worden ze in hun kracht gezet. De mensen zijn voor ons geen evangelisatie-object die je uitnodigt met een flyer, maar personen die Jezus nodig hebben.”
Culturele bril
Hij benadrukt dat de wekelijkse samenkomsten niet zozeer vóór mensen uit andere culturen zijn, maar juist samen met hen worden opgepakt. “Het grote risico is, dat witte christelijke mensen iets gaan doen voor zielige andere mensen. Maar we leren omgekeerd ook van migranten. Door met mensen uit andere culturen de Bijbel te lezen, leer je anders kijken, met een andere bril. Het is niet goed of fout, maar het laat andere dingen zien die van waarde zijn.”
“Het grote risico is, dat witte christelijke mensen iets gaan doen voor zielige andere mensen.”
Als voorbeeld noemt hij de collecte. “Afrikanen zijn gewend om dansend naar voren te komen met hun bijdrage. Een Nederlands-Ghanese jongen vroeg mij laatst: Waar ga je volgende week over preken? Als het weer over Jezus gaat, dan sla ik over, want dat heb ik nu al een paar zondagen gehoord. Dit dwingt mij om met God te gaan samenwerken en te zoeken hoe ik Jezus kan vertalen naar de praktijk van de dag.”
Bovendien heeft in veel culturen de maaltijd een prominente rol, ook in de kerk. “Gastvrijheid is voor hen heel belangrijk. Dat zijn wij in onze individualistische cultuur kwijtgeraakt. Toen mijn oma overleed, werd ik door een Iraanse broer, een Pakistaanse en een Nigeriaanse zuster gevraagd of ze voor ons mochten koken. Ze gaan veel gemeenschappelijker met elkaar om.”
De komst van migranten, dwingt de Nederlandse kerk ook anders te kijken naar de eigen culturen en gebruiken, vervolgt hij. “Er wordt aan het vertrouwde boompje geschud. Wij denken vaak in lidmaatschap, terwijl ze in andere culturen veel meer denken: als je komt, hoor je erbij. Kerken zijn zich bovendien vaak niet bewust hoezeer zij in een christelijke bubbel zitten. Veel christenen houden zich vooral bezig met hun baan, gezin en hun koopwoning.”
Geen vraag maar opdracht
Jurjen gelooft in de multiculturele kerk. “Het is voor de kerk geen vraag, maar de opdracht om er te zijn voor de vreemdeling. We moeten beseffen dat mensen uit andere culturen ook naar Gods beeld zijn gemaakt. We hebben de opdracht daar iets mee te doen en onze vensters open te gooien en bezig te zijn met de Grote Opdracht. We lezen ook nergens in de Bijbel dat we moeten beschermen wat we hebben, behalve de kern van de Bijbelse boodschap. En de Bijbel waarschuwt voor dwaalleren.”
“Als je gelooft dat je leven door God geleid wordt, dan hoef je geen angst te hebben voor andere culturen.”
Angst om te verliezen is onnodig, volgens Jurjen. “Als je gelooft dat je leven door God geleid wordt, dan hoef je geen angst te hebben voor andere culturen. In de Bijbel was ook niet alles blijvend. Het joodse volk paste zich ook voortdurend aan nieuwe situaties aan, waarin dezelfde Bijbelse maatstaven in een vernieuwde context gehanteerd worden. Daarbij: waaraan zouden buitenlanders zich in Nederland moeten aanpassen? Aan onze cultuur van vrijheid voor – in mijn ogen – doorgeslagen genderdenken, euthanasie, embryoselectie, Sinterklaas?
Wat ik hoop en zie gebeuren is een beweging van twee kanten: voor de vluchteling, maar ook voor ons als kerk en samenleving. Leer mensen kennen die anders zijn dan jij, maar ook gemaakt door God. Dan leer je ook meer van God kennen. De rijkdom en grootheid van wie God is, neemt toe.”
“Leer mensen kennen die anders zijn dan jij, maar ook gemaakt door God. Dan leer je ook meer van God kennen.”
Als hij terugkijkt, ziet Jurjen dat de jaren die hij bij Gave werkte een goede basis hebben gelegd. “Ik leerde vluchtelingen actief betrekken bij de activiteiten. Ook leerde ik veel over leiderschap. Ik was 23 en gaf leiding aan zes mensen, waaronder een aantal 60-plussers. Dat was best moeilijk. Bij Gave leerde ik, met hulp van de toenmalig directeur, leidinggeven vanuit relatie. Door authentiek en kwetsbaar te durven zijn.
Inmiddels zijn mijn beste vrienden mensen met een niet-Nederlandse achtergrond. Ze zijn gevoeliger voor de gemeenschap en nemen meer tijd voor ontmoeting. Hierdoor ben ik meer van God gaan zien. God is groter geworden. Dat is kostbaar.”
Tekst: Anna Klappe | Beeld: Niek Stam
Gepubliceerd in Weergave 30-jarig jubileum, maart 2025
