Door begrip van de cultuur bereik je het hart van de ander

“Over cultuurverschillen wordt nog te weinig gesproken. Dat komt omdat we onze vinger er niet op kunnen leggen, cultuur is net zo vanzelfsprekend voor ons als water voor een vis. Wij kunnen prima op academisch niveau nadenken over vluchtelingen, maar gooien de vluchteling zelf in het diepe. Leer de taal maar, dan komt het wel goed. Pas je maar aan. Ja, maar waaraan? Dat kunnen we niet benoemen.” zegt Rien van der Toorn.

Rien, afkomstig uit Scheveningen, is nu vijftien jaar getrouwd met de Iraanse Sara. Ze hebben dus flink wat praktijkervaring met het overbruggen van culturele verschillen. Samen runnen ze Intercultural Impact, een trainings- en adviesbureau op het gebied van interculturele communicatie en zijn ze regelmatig te vinden op studiedagen van Gave.

In de begintijd van hun huwelijk liepen ze op de meest onverwachte momenten tegen de verschillen aan. “Ik vond het verschrikkelijk hoe de Nederlanders de afwas deden. In een teiltje met sop dat steeds viezer wordt. En dan veeg je vervolgens met een theedoek het sop van de borden,” gruwt Sara. “Die lopende kraan van Sara, dat sneed door mijn Nederlandse ziel.” zegt Rien. “Gelukkig bestaan er voor sommige cultuurverschillen technische oplossingen.” Met een brede lach wijst hij naar de vaatwasser.

Overweldigend

De meeste cultuurverschillen gaan heel wat dieper dan het afwasteiltje, vertelt Rien. “Westerse mensen kijken compleet anders tegen de wereld aan dan Oosterlingen. Wij hechten veel waarde aan individualiteit. Je mag je eigen ding doen, er is keuzevrijheid en we doen aan zelfontplooiing. Dat is goed, maar we betalen er ook een prijs voor. Hier kunnen mensen eenzaam doodgaan in hun flatje.” Sara: “In onze familie vinden we altijd wel een reden om elkaar te ontmoeten. Of het nu een bruiloft is of een ruzie, dat maakt niet uit.”

Deze hang naar collectiviteit heeft ook gevolgen voor de manier waarop vluchtelingen tegen de kerk aankijken. Sara spreekt uit ervaring. “Als ze tot geloof komen, is het gevaar groot dat ze hun identiteit en veiligheid gaan zoeken in het kerkelijk gezin en niet in God. Woorden in de bijbel als Vader, gezin van God, broeders en zusters versterken dat. Maar de betekenis die we in het westen aan deze woorden hechten is heel anders. Bovendien hebben we de neiging om pas bekeerde vluchtelingen te vertroetelen. We moeten beseffen dat we ze daardoor kunnen afhouden van een relatie met God alleen. Ze moeten zich met Hem leren verbinden. Daarom moeten wij ze steeds weer vertellen dat kerkmensen fouten maken en niet altijd aardig zijn, maar dat God ze wel vasthoudt.”

Verwachtingen

Culturele misverstanden hebben vrijwel altijd te maken met verwachtingen, die ontstaan zijn vanuit een verschillend wereldbeeld, legt Rien uit. “Ik handel bijvoorbeeld vanuit de verwachting dat man en vrouw gelijk zijn. Je doet allebei iets in het huishouden en je verdient samen je brood. Dus als Sara al mopperend de vuilniszak buiten zet, verbaas ik mij erover dat de zak te zwaar is voor haar. Terwijl zij verwacht dat ik, als man, die zak buiten zet. Nederlanders denken op een praktische manier vanuit het gelijkheidsprincipe. Maar in de Oosterse wereld hebben mannen en vrouwen afgebakende taken of het nu praktisch is of niet.”

Sara moet lachen. “Ik erger me wel eens aan Nederlandse mannen. In reclame zie je beelden van strijkende mannen, of mannen met een stofzuiger terwijl vrouwen met een aktetasje naar hun werk gaan.” “Maar ook dit heeft weer een andere kant.” vervolgt Rien. “Want waarom zijn landen als Nederland of Zweden zo goed in het opvangen van vluchtelingen en het begeleiden van kinderen met een handicap? Wij zijn geen stoere macho’s. Wij vinden het belangrijk dat iedereen mee komt. We houden van harmonie en van polderen. Het is een vreemde paradox: juist door onze feminiene (vrouwelijke) cultuur staan wij open voor vluchtelingen, die hier vervolgens niet kunnen aarden omdat ze uit een masculiene (mannelijke) cultuur komen.”

Eigen mening

De meeste moeite had Sara met de Hollandse directheid. “Met een glimlach op het gezicht kunnen Nederlanders je de waarheid vertellen. En dat terwijl ik altijd geleerd heb om voorzichtig te zijn met mijn woorden. Wat ik zeg, mag niet beledigend zijn of hart brekend. Toen we net verkering hadden vroeg Rien me vaak, ‘Wat vind je daarvan?’ Ik moest daar steeds om huilen. Ik was niet in staat om mijzelf op die manier te uiten. Ik moest niet alleen de Nederlandse taal spreken, maar ook op de Nederlandse manier leren reageren en redeneren. Wie ben ik als individu? En wat wil ik eigenlijk in dit land? Dat zijn vragen die vluchtelingen zich stellen. Het is belangrijk dat we hen aanmoedigen om hun mening te uiten, maar we moeten op dit vlak ook begrip tonen.”

Beledigend

Deze voorzichtigheid kan een belemmering vormen bij het voeren van een sollicitatiegesprek of in de rechtszaal tijdens de asielprocedure. “Een van de grote verschillen tussen een individualistische en collectivistische maatschappij is dat wij onszelf moeten verkopen. Dat lukt Sara nog steeds niet. Ze zal zichzelf nooit naar voren schuiven.” “Dat vind ik inderdaad een van de meest beledigende dingen op aarde die je kunt doen,” beaamt Sara. “Ik kan wel van alles over mezelf beweren. Maar alleen iemand die mij goed kent, heeft recht van spreken. Als een ander mij aanbeveelt, heb ik die plek pas echt verdiend. Ik ben misschien wel een van de meest aangepaste allochtonen in dit land. Maar hoe ouder ik word, hoe meer ik ervaar dat mijn wortels zijn gevormd door eergevoel. Daar heb ik als kind al mijn waarde uit leren halen. Om dat om te zetten in praktisch denken, voelt voor mij als leeg en arm.”

Filter wegnemen

Toch geloven Sara en Rien dat het mogelijk is om deze verschillen te overbruggen met behoud van identiteit. “Het is een van de grootste angsten van Nederlanders dat ze hun eigenheid verliezen. Niet nodig! We moeten ons inspannen om te begrijpen waar de vluchteling vandaan komt. Kennis en begrip van de andere cultuur zijn de tools om het hart van de ander te bereiken. Daarmee kun je het filter voor iemands oren laten wegvallen zodat jouw boodschap beter doordringt.”

Zeker in de kerk kunnen we de verschillen omzetten in kracht. Daar zijn Rien en Sara van overtuigd. “Nederlanders delegeren de verschillende taken graag aan commissies. Een oosterling organiseert minder, is meer gewend aan spontaniteit. Mensen uit een oosterse cultuur zijn goed in verwennen, in gastheer zijn, in koken en in schoonmaken. Zij kunnen sfeer maken in het huis van God, op een heel ontspannen en gastvrije manier.” Rien: “De ideale kerk vindt de balans tussen oost en west. De sfeer en de relationele talenten van de oosterling, gecombineerd met de structuur en het organisatietalent van het westen.”

Tekst: Jacomine Oosterhoff
Foto: Jan Vonk
Uit: Weergave maart 2016

 

Op deze pagina leer je meer over de verschillen tussen westerse en oosterse culturen.

Hier vind je meer inspirerende verhalen

BLIJF OP DE HOOGTE

Mis niets van ons Gave nieuws en aanbod

Meld je aan voor onze nieuwsbrief
Artboard facebook google+ instagram linkedin maps pinterest twitter vimeo youtube world