Zwanger zijn in een onbekend land is een ingrijpende ervaring, zeker voor vrouwen die in een asielzoekerscentrum verblijven. Uit onderzoek blijkt zelfs dat deze vrouwen en hun kindjes veel meer risico’s lopen. In dit artikel vertellen we meer over die risico’s en delen we hoe je moeders kan bijstaan. Zo merken zij dat ze gezien en geliefd zijn en krijgt hun kindje een betere start.
Op deze pagina:
Zwanger bij aankomst
Wanneer een vrouw bij aankomst in Ter Apel zwanger blijkt te zijn, wordt zij in principe niet in een noodopvang geplaatst. Bij de eerste afspraak met een verloskundige worden enkele tests uitgevoerd, zoals een bloed- en urinetest, en wordt de verwachte bevaldatum vastgesteld.
Vrouwen mogen officieel tot zes weken voor de uitgerekende datum en vanaf zes weken na de bevalling worden overgeplaatst.
Extra risico’s
Uit onderzoek blijkt dat zwangere vrouwen en hun baby’s in asielzoekerscentra grotere gezondheidsrisico’s lopen dan vrouwen zonder vluchtachtergrond. De geboortesterfte bij baby’s is minstens anderhalf keer hoger, en baby’s hebben twee keer zo vaak een laag geboortegewicht. Moeders zelf hebben bovendien meer kans op complicaties en postnatale depressies. De volgende factoren spelen daarin mee:
Overplaatsingen
70% van de zwangere vrouwen wordt minstens een keer overgeplaatst naar een andere azc. Bij zo’n overplaatsing wordt medische informatie niet altijd of niet op tijd doorgegeven, waardoor complicaties over het hoofd gezien kunnen worden. Elke verhuizing geeft bovendien veel spanning.
Communicatie en kennis
Taalverschillen of analfabetisme zorgen ervoor dat informatie niet altijd goed begrepen wordt. Dit maakt het nog moeilijker om vertrouwen te winnen, terwijl dat essentieel is voor het bieden van goede zorg. Bovendien weten veel van deze vrouwen niet hoe de geboortezorg in Nederland is geregeld. Taboes of gebrek aan kennis over zwangerschap en bevallen maken het lastiger om goed voor zichzelf en hun baby te zorgen.
Stress en mentale gezondheid
De omstandigheden rondom de zwangerschap (verleden, procedure, omgeving etc.) leveren extra stress op. Dat verhoogt de kans op complicaties. Veel vrouwen kampen met mentale problemen. Helaas zijn er lange wachttijden voor gespecialiseerde hulp, bijvoorbeeld naar de POP-poli of naar FIER.
Afspraken missen
Soms komen vrouwen niet bij medische afspraken of ze komen te laat waardoor de afspraak niet door kan gaan. Bijvoorbeeld door cultuurverschillen, miscommunicatie of mentale problemen. Vervoer naar de juiste zorgverlener is ingewikkeld om te regelen en de reis ernaar toe lichamelijk zwaar.
Wat kun jij betekenen?
Door alles wat op aanstaande moeders afkomt, is het ontzettend waardevol als er iemand is die met hen optrekt. Dat kan je ook samen met anderen oppakken, zodat jullie de zorg delen. In Burgum is er bijvoorbeeld een maatjesproject speciaal voor deze zwangere vrouwen.
“Ik heb gezien dat het de vrouwen oplucht wanneer iemand hen in deze periode bijstaat, dat ze gezien en geliefd worden.”
Gezelligheid
Zoek naar manieren om iets gezelligs te doen dat jullie alle twee leuk vinden. Het kan zo simpel zijn als een stukje wandelen of theedrinken. Nodig ook gerust uit als je op pad gaat met je gezin, zoals een bezoek aan een kinderboerderij. Dat is ontspannend en geeft natuurlijk contact.
Praktisch ondersteunen
Naast sociaal contact kun je ook praktische steun bieden, afgestemd op de behoeften van de vrouw. Denk aan:
- Het in de gaten houden van afspraken
- Uitleg geven over het Nederlandse zorgsysteem en geboortezorg
- Het regelen van een tolk voor gesprekken met zorgverleners
- Vervoer naar afspraken
- Het helpen regelen van de babyuitzet
- Na de bevalling: het attenderen op begeleiding door het consultatiebureau
Op de COA-website staat belangrijke informatie over wat geregeld moet worden tijdens de zwangerschap, zoals het aanvragen van een zwangerschapsverklaring, ontheffing van de meldplicht en het inschrijven van de baby na de geboorte. Deze informatie is beschikbaar in verschillende talen.
Meestal is de moeder een maand of twee na de bevalling in staat om dingen zelf op te pakken. Al blijft ook na de geboorte contact waardevol, want de overgang naar het moederschap is vaak ingrijpend.
Voorlichtingsmateriaal
Er zijn verschillende online voorlichtingsvideo’s en -afbeeldingen beschikbaar, die helpen om belangrijke informatie duidelijk over te brengen. Dit materiaal is vooral nuttig bij taal- en cultuurverschillen, moeite met lezen of schrijven, en beperkte kennis van de gezondheidszorg.
- Zanzu – filmpjes en afbeeldingen over zwangerschap en bevalling.
- deVerloskundige – filmpjes over onderwerpen als ‘Zwanger in Nederland’ en ‘Gezond zwanger zijn’.
- Talentool geboortezorg inclusief voedingsadviezen en een belinstructie voor zwangere vrouwen in het Arabisch, Turks en Engels.
Wanneer en hoe regel je een tolk?
GezondheidsZorg Asielzoekers (GZA) schakelt telefonisch een tolk in als dat nodig is. Een tolk regelen kan ook op aanvraag. Via de tolkentelefoon Global Talk (088-2555222) is een tolk voor geboortezorg zo nodig gratis in te schakelen.
Vervoer
Sommige vrouwen vinden het fijn als er iemand met hen meegaat naar de verloskundige. Reizen met het openbaar vervoer kan voor hen intensief en stressvol zijn. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) vergoedt de reiskosten als de reis naar een zorgverlener langer is dan 10 kilometer of als een taxi nodig is.
Babyspullen
Zwangere vrouwen kunnen bij het COA spullen lenen, zoals een kinderbedje, een badje en een dekenpakket. Op de meeste opvanglocaties krijgen ze ook een bijdrage voor babykleding en een flesje. In sommige gevallen zorgt het COA zelf voor deze spullen.
Daarnaast kun je bij Stichting Babyspullen een vrouw aanmelden voor een babystartpakket. Goods For Refugees kan daar ook bij helpen. En vergeet natuurlijk je lokale kringloopwinkel niet.
Specifiek aanbod locaties
Den Haag: Stek in Den Haag kan meekijken voor een babyuitzet
Groningen en Heerenveen: de verloskundige kan iemand aanmelden bij de Kraambank voor een babyuitzet
Leersum: In het asielzoekerscentrum is een spreekuur van een verloskundigenpraktijk.
Regio Leiden: Prenatale groepsbijeenkomsten.
Specifiek aanbod Eritreeërs
- Project Eritrese zwangeren en moeders van CenteringZorg.
- Shkorey brengt op een laagdrempelige manier onderwerpen als zwangerschap onder de aandacht van Eritrese jongeren
Meer weten?
- Lees hier ervaringsverhalen van vrouwen.
- Of Truus’ ervaringen in het begeleiden van asielzoekers die zwanger zijn. (Zoek op: “De gynaecologen kennen mij inmiddels”, VreemdelingenVisie #17)
- Het Zorgpad van de gemeente Den Haag bevat veel informatie over de begeleiding van zwangere vrouwen met een vluchtachtergrond.
- Lampion is een landelijk informatie- en adviespunt over de zorg aan ongedocumenteerden (waaronder zwangere vrouwen).
Foto: verloskundige Tania in vluchtelingenkamp Kutapalong, door Anna Dubuis/DFID
